I-ABC isanda kushicilela isihloko kusizindalwazi sabo ngaphansi kwesihloko esithi, “Ucwaningo luthola ukwanda ‘okubalulekile’ kokucwasa ngokobuhlanga kubantu boMdabu kule minyaka eyishumi edlule”.
Indaba yayisekelwe kulokho okutholwe ocwaningweni olwenziwe yi-Reconciliation Australia. Indaba ye-ABC yaqhubeka yathi le nhlolovo “iqophe ukwanda kobandlululo ngamaphesenti angama-40 phakathi neminyaka eyishumi edlule.”
Lokhu kuzwakala kubucayi kakhulu. Kodwa, ingabe kunjalo ngempela?
Asiqhubeke.
Ngaphezu kokubhekisela kwezinye izibalo zocwaningo, indaba ye-ABC ibhekisela ekuvimbeleni ukushona kwaboMdabu esitokisini, futhi kunjalo, ihlobanisa inhlolovo Yezwi nokucwasa.
Kuze kube manje, kuyabikezelwa. Lena yi-ABC, yini enye obungayilindela?
Kodwa-ke le ndaba icaphuna isikhulu esiphezulu se-Reconciliation Australia uKaren Mundine: “Ngicabanga ukuthi kulungile ukusho ukuthi abantu abasha banomuzwa wokuthi umphumela mayelana nenhlolovo yeVoice kanye nokwenqaba kwe-Australia leso siphakamiso kubonisa ukuthi bayasichitha.”
Kodwa-ke kuthatha igxathu elikhulu ukwenza ukwakheka kokukholelwa ukuthi ukwenqatshwa kwesiphakamiso seZwi esingathi sína, nakho konke ukukhathazeka okubucayi okuhambisana naso, kufana nokwenqaba abantu boMdabu njengeqembu.
Ngakho-ke uma kubhekwa lezi zimangalo zokucwasa abantu boMdabu base-Australia, ake sihlole ukuthi lezi zimangalo zihlangana kanjani.
Ngiyabona ukuthi i-ABC iyisithunywa kuphela lapha, ngakho ngaya ekhasini lewebhu le-Reconciliation Australia.
Banikeza umqulu onesihloko esithi Ubandlululo kanye Nabantu Bezizwe Zokuqala.
Isampula yalokho okutholwe kulolu nhlolovo ihlanganisa: Amaphesenti angu-36 aboMdabu base-Australia aba nokuhlukunyezwa ngamazwi, abangamaphesenti angu-25 bavinjelwa ukuqasha noma ukuthenga indawo, kanti abangamaphesenti angu-26 banqatshelwa ukusebenza esitolo.
Usayizi wesampula bekungama-Aboriginal Australian angama-547. Leli sampula lingase libe likhulu ngokwanele ukuze lokhu okutholakele kuthathwe ngokungathi sína.
Nokho, nginezinto ezimbalwa ezingikhathazayo.
Okokuqala, uma kubhekwa ukuthi lokhu okutholakele kuthathwe kunhlolovo, lapho iningi labaphendulile liqedele inhlolovo ku-inthanethi, kunemikhawulo yokuzibika.
Okuhlangenwe nakho kwethu siqu kusitshela ukuthi kungaba khona umehluko omkhulu phakathi kwalokho umuntu abhekana nakho ngempela nalokho anomuzwa wokuthi kungenzeka kuye.
Okwesibili, nakuba kungenzeka ukuthi okutholakele okubikwe ngabahlanganyeli kwenzeka, ukucwasa ngokwebala kungase kungabi ukuphela kwesizathu esichaza lokhu okutholakele. Nginomngane oyedwa, owesifazane ongeyena owoMdabu ohlala endaweni ekude, onezingane kanye nabazukulu boMdabu.
Ungitshele ukuthi abanye abazukulu bakhe babhekwe bengena ezitolo. Nakuba bekuthola kucasula, bayakubekezelela ngoba bayaqaphela izinga eliphezulu lokweba ezitolo phakathi kweqembu lontanga.
Okwesithathu, kwamukelwa kahle phakathi kwabacwaningi abanolwazi, ukuthi ababambiqhaza bocwaningo basengozini “yokufuna ukwenzelela,” kulapho bezonikeza khona izimpendulo abakholelwa ukuthi zilindelwe kubo. Uma abantu behlale betshelwa ukuthi bangaphansi kobandlululo oluqhubekayo, maningi amathuba okuba bakholwe ukuthi bayizisulu bese bebika.
Okwesine, kungenzeka yini ukuthi incazelo yokucwasa ngokwebala iye yanda eminyakeni edlule? Lesi yisibonelo sento abacwaningi bezenhlalakahle ababhekisela kuyo ngokuthi "i-concept creep".
Yize abanye bengasitshela ukuthi ukwanda kokubikwa kokucwasa kuphumela ekuqondeni kangcono ukuthi kuyini ukucwasa ngokwebala, ngizobheja nje ukuthi wumqondo nje oqhutshwa yilabo abaziphilisa ngokukhankasela ukucwasa.
Ngakho-ke, ingabe lezi zimangalo ezingabazekayo zezinhlangano ezifana ne-Reconciliation Australia kanye ne-ABC zikhuthaza ngempela ukubuyisana? Angicabangi kanjalo.
Angisho ukuthi ukucwasa ama-Aboriginal Australian akukho, kodwa ngiyaphikisana ukuthi cishe akuvamile njengoba abanye bengathanda ukuthi sikholwe.
Ngakho-ke kungani kubalulekile ukuphikisa isimangalo sokuthi aboMdabu base-Australia bayizisulu eziqhubekayo zobandlululo?
Nginikeza izizathu ezimbili. Okokuqala, ukukholelwa ukulandisa kobandlululo kudala ukuphazamiseka ekubhekaneni nezimbangela zangempela zobubi obubhekene nabantu abaningi boMdabu base-Australia, njengokuntuleka kwamathuba nezinsizakalo zesimanje emiphakathini ekude, kanye nemiphumela yemfundo empofu ngenxa yokungabi nabulungisa komlando okungase kubangele ukuncipha kwamathuba omsebenzi.
Okwesibili, abantu base-Australia ngokuvamile banenani elikhulu lokuthakazelelwa kwaboMdabu base-Australia. Izimangalo eziqhubekayo zokucwasa kwaboMdabu base-Australia ngabantu abangewona ama-Aboriginal zingase ziqede lokhu kuthakasela.
Lapho kukhona ubandlululo lwangempela, masiluqede. Kodwa masingacabangi ukuthi inkinga esabalele ebuyisela abantu boMdabu, ngaphandle uma kunesizathu esihle sokucabanga kanjalo.
Kuze kube yileso sikhathi, asiqhubeke nokuthuthukisa imiphakathi eqhelile, siqinisekise ukuthi zonke izingane zaboMdabu zithola imfundo esezingeni lokuqala, nokuthi abantu abadala bakulungele ukusebenza emisebenzini emihle, njengoba iningi labo selivele likhona.

















