Posachedwapa bungwe la ABC latulutsa nkhani patsamba lawo pamutu wakuti, "Kafukufuku wapeza 'kuchuluka' kwa kusankhana mitundu kwa anthu amtundu wazaka khumi zapitazi".
Nkhaniyi idachokera ku kafukufuku yemwe adachitika ndi Reconciliation Australia. Nkhani ya ABC inapitiriza kunena kuti kufufuza kumeneku “kwasonyeza kuti tsankho lawonjezeka ndi 40 peresenti m’zaka khumi zapitazi.”
Izi zikumveka zovuta kwambiri. Koma kodi zimenezi zilidi choncho?
Tiyeni tipitilize.
Kuphatikiza pa kunena za ziwerengero za kafukufukuyu, nkhani ya ABC imanena za kupewa kufa kwa Aaborijini m'ndende, ndipo, zowonadi, imagwirizanitsa referendum ya Voice ndi tsankho.
Mpaka pano, zodziwikiratu. Iyi ndi ABC, mungayembekezerenso chiyani?
Koma kenaka nkhaniyo imagwira mawu mkulu wa bungwe la Reconciliation Australia, Karen Mundine, kuti: “Ndikuganiza kuti n’koyenera kunena kuti achinyamata akuona zotsatirapo za referendum ya Voice ndipo kukana kwa Australia lingaliro limenelo kumasonyeza kuti iwo akukana.”
Komabe zimatengera malingaliro omveka kuti apangidwe ndikukhulupirira kuti kukana lingaliro losamveka bwino la Voice, ndi nkhawa zonse zalamulo zomwe zidatsagana nazo, ndizofanana ndi kukana anthu achiaborijini ngati gulu.
Chifukwa chake poganizira zonena za kusankhana mitundu kwa Aaborijini aku Australia, tiyeni tiwone momwe zonenazi zimakhalira.
Ndikuzindikira kuti ABC ndi mesenjala okha pano, kotero ndidapita patsamba la Reconciliation Australia.
Amapereka chikalata chotchedwa Racism and First Nations Peoples.
Zitsanzo za zimene anapeza pa kafukufukuyu zikuphatikizapo: 36 peresenti ya Aaborijini a ku Australia anatukwanidwa, 25 peresenti analetsedwa kuchita lendi kapena kugula malo, ndipo 26 peresenti anakanizidwa ntchito m’sitolo.
Kukula kwachitsanzo kunali 547 Aboriginal Australia. Chitsanzochi chikhoza kukhala chachikulu mokwanira kuti zotsatirazi ziganizidwe mozama.
Komabe, ndili ndi nkhawa zochepa.
Choyamba, poganizira kuti zomwe zapezazi zidatengedwa kuchokera mu kafukufuku, pomwe ambiri omwe adafunsidwa adamaliza kafukufukuyu pa intaneti, pali malire odzifotokozera okha.
Zokumana nazo zathu zaumwini zimatiuza kuti pangakhale kusiyana kwakukulu pakati pa zomwe munthu amakumana nazo kwenikweni ndi zomwe akuganiza kuti zidamuchitikira.
Chachiwiri, ngakhale kuti n'zotheka kuti zomwe ochita nawo adapeza zidachitika, kusankhana mitundu sikungakhale chifukwa chokha chomwe chimafotokozera zomwe apezazi. Ndili ndi mnzanga m’modzi, mkazi wosakhala wachiaborijini amene amakhala kudera lakutali, yemwe ali ndi ana ndi zidzukulu zachiaborijini.
Wandiuza kuti ena mwa adzukulu ake amaonedwa akamalowa m’mashopu. Ngakhale kuti zimawakwiyitsa, amazilekerera chifukwa amadziŵa za kuchuluka kwa kuba m’masitolo pakati pa anzawo.
Chachitatu, ndizovomerezeka pakati pa ochita kafukufuku odziwa zambiri, kuti ochita nawo kafukufuku amatha "kukondera," ndipamene adzapereka mayankho omwe amakhulupirira kuti amayembekezeredwa kwa iwo. Ngati anthu amauzidwa nthawi zonse kuti akuchitiridwa tsankho kosalekeza, amatha kukhulupirira kuti ndi omwe akuzunzidwa ndikuzinena.
Chachinayi, kodi n'zotheka kuti tanthauzo la tsankho lakula m'zaka zapitazi? Ichi ndi chitsanzo cha zochitika zomwe akatswiri ofufuza za chikhalidwe cha anthu amazitchula kuti "lingaliro loyenda".
Ngakhale kuti ena angatiuze kuti kuchuluka kwa malipoti okhudza kusankhana mitundu kumabwera chifukwa chomvetsetsa bwino lomwe kusankhana mitundu, ndikungonena kuti ndi malingaliro omwe amayendetsedwa ndi anthu omwe amangokhalira kuchita kampeni yokhudzana ndi tsankho.
Ndiye, kodi zonena zokayikitsa za mabungwe monga Reconciliation Australia ndi ABC zimalimbikitsadi kuyanjananso? sindikuganiza choncho.
Sindikunena kuti kusankhana mitundu kwa Aaborijini aku Australia kulibe, koma ndikutsutsa kuti sikunali kofala monga momwe ena angatipangire kuti tikhulupirire.
Nanga n’cifukwa ciani kuli kofunika kutsutsa zonena kuti Aaborijini a ku Australia ndi amene akupitilizidwa kucitilidwa tsankho?
Ndikupereka zifukwa ziwiri. Choyamba, kukhulupirira nkhani ya tsankho kumapangitsa kuti anthu asamavutike kuthana ndi zomwe zimayambitsa zovuta zomwe anthu ambiri a ku Australia a Aborigine akukumana nazo, monga kusowa kwa mwayi ndi ntchito zamakono m'madera akutali, komanso zotsatira za maphunziro osauka chifukwa cha zolakwa zakale zomwe zingayambitse kuchepa kwa ntchito.
Chachiwiri, anthu aku Australia nthawi zambiri amakhala ndi chidwi chochuluka kwa Aaborijini aku Australia. Zonena zopitirizabe zonena za kusankhana mitundu kwa Aaborijini a ku Australia zochitidwa ndi anthu osakhala Aaborijini a ku Australia zikhoza kuwononga kukoma mtima kumeneku.
Kumene kuli tsankho lenileni, tiyeni tichotse. Koma tisaganize kuti ndi vuto lofala kwambiri lomwe limabweza anthu achiaborijini, pokhapokha ngati pali chifukwa chomveka choganizira choncho.
Kufikira nthawi imeneyo, tiyeni tipitirizebe kukulitsa madera akutali, kuonetsetsa kuti ana onse Achiaborijini alandira maphunziro apamwamba, ndi kuti akuluakulu ali okonzekera ntchito kuti azigwira ntchito zabwino, monga momwe ambiri a iwo aliri kale.















