A asistencia sanitaria transformouse nas últimas catro ou cinco décadas, revelando un cambio gradual na práctica da medicina desde a atención centrada no paciente a unha de prácticas baseadas en sistemas, algoritmos e pautas. Parece que hai varios factores que contribuíron, sendo o máis obvio o impulso a un modelo corporativo de medicina por parte de varias organizacións globais e nacionais con intereses en conflito. Desafortunadamente, unha gran parte do mesmo está apoiada por médicos ignorantes e aterrorizados sometidos ao sistema da medicina, máis que á súa práctica.
Coa chegada desta medicina tecnocrática modernista chegou a fobia ao litixio e o nacemento dun novo campo da medicina: a Medicina Defensiva. Aínda que esta non é unha subespecialidade de ningún recoñecemento, é practicada en pleno alcance por todos os médicos actuais independentemente da súa especialidade. O camiño cara a este lado escuro foi e está a suceder a un ritmo rápido sen que o descoñecen a maioría dos médicos que están ocupados traballando longas horas e xestionando as familias e as responsabilidades persoais.
Como consecuencia, as prácticas evolucionaron co tempo, que utilizan tácticas baseadas no medo para guiar a toma de decisións dos pacientes. Os comentarios dos pacientes suxiren que os médicos participan nun patrón de intercambio de información baseado no medo, aconsellando a realización de tratamentos que, se non se fan, poderían levar a consecuencias catastróficas. A algúns tamén se lles deu prazos para vivir se non se seguiu o seu consello. É un caso de traballar no pé traseiro en lugar do pé dianteiro. Isto é bastante contrario ao xuramento hipocrático e aos principios médicos que fan énfase na toma de decisións compartidas, sendo o médico só un facilitador do resultado. O medo desilusiona e crea un estado de confusión e alarma. Nestas circunstancias, non se pode esperar dun paciente que tome unha decisión racional e acertada sobre a súa saúde de forma informada. Só lles queda unha opción e acaban de dicirlles cal é.
Aínda que a base da medicina está baseada no consentimento informado pleno e na liberdade de elección, o médico moderno asegura que lle inculcou suficiente "información" (principalmente de forma ignorante e impulsada polos seus propios medos) ao paciente para que non teña opción. senón para facer o que se lles aconsellou.
Recentemente achegouse a min unha familia que desconfiaba das vacinas e veu a min despois de pasar moitos meses lendo a literatura dispoñible, incluíndo aquelas contrarias aos consellos de saúde pública. A pesar de que repite textualmente cales son as directrices sobre o tema, só querían certas vacinas de todo o calendario. O sinal amarelo que indicaba "precaución antes de continuar" seguía parpadeando para min coma se me avisase dos perigos que se aveciñan. Como esta era unha situación desconcertante para min, chamei á miña organización de defensa para pedirlle orientación. Avisáronme que, ao final, dúas cousas importan neste contexto: cal é a elección do paciente despois da discusión e o que está escrito nas notas de consulta? Tiven a resposta ao primeiro e, en canto ao segundo, tiven que asegurarme de que as miñas palabras (e todos os alfabetos) non confirmasen de ningún xeito a súa decisión e se aliñaran co enfoque principal. Aínda que parecía raro que eu fose un médico de familia que traballaba para o paciente e a súa familia, tiven que aprender o paso máis importante de autodefensa na miña carreira.
Todo tratamento médico (incluído un procedemento) ten riscos e, onde hai un risco, ten que haber unha opción. Os médicos practican hoxe a arte da autodefensa (como un practicante de artes marciais), mantendo caras rectas, evitando o contacto visual e as opinións honestas e desviando a responsabilidade. O medo a dicir algo que vai correr un risco de litixio e que probablemente non sexa aceptado polos seus compañeiros nunha vista xudicial pesa moito durante as consultas. Desviarse das directrices é practicamente un pecado inconcibible que leva consigo enormes implicacións e un gran custo. Estes medos tamén se propagan pola conexión discreta de organizacións de defensa médica e institucións de ensino médico e organismos reguladores. O 'traballo en equipo' garante o cumprimento do médico culpable a través de procesos tendenciosos e inxustos que poderían prolongarse durante anos. Sen dúbida, isto deixa ao médico traumatizado emocionalmente e con cicatrices, económicamente desfavorecido coa perda de reputación e, finalmente, a confianza en si mesmo. Non é de estrañar que os médicos garantan o cumprimento do mesmo xeito que os nenos de primaria, sen desafiar a ortodoxia.
No pasado recente, quedei atrapado no torbellino anterior e saíu do consello médico á miña organización de defensa e finalmente admitín a derrota. Reduciuse a un incumprimento legal aínda que coidei á miña paciente e manteña a salvo todo o tempo. Non me aplaudiron polo ben que fixen, pero seguro que pasei "tempo" arrepentindome dos meus pecados. O trauma desta experiencia prolongouse durante moito tempo e creou en min un medo a non meterse co sistema, unha burocracia despiadada que perdeu a alma. Unha vez mordido, sempre serei dúas veces tímido.
Como ocorre cos pacientes, o medo enturba o procesamento da información e o bo xuízo para un médico e invariablemente xera conformidade coaccionada. Un médico petrificado e acurralado (asustado tanto do consello médico como do seu paciente) supón, sen dúbida, un gran risco para o público. Se é así, é mellor servirlles deixando as súas funcións médicas para protexer aos seus pacientes e ao público e, por último, pero non menos importante, pola súa propia seguridade. Facemos isto para todas as profesións como a policía e a aplicación da lei, a educación, etc. se se identifica unha ameaza para o público. A sanidade ten que estar na parte superior desa lista e merece a máxima prioridade.
A transparencia e a apertura son as dúas pontes polas que viaxa un paciente para tomar decisións informadas relacionadas coas súas necesidades de atención sanitaria. Na atención sanitaria, adoptar un enfoque de tratamento amplo ou tomar decisións para salvagardar a comunidade en xeral é algo pouco común e aléntase da práctica estándar. Este enfoque só se emprega cunha precaución considerable tendo en conta as opcións e circunstancias persoais, as condicións médicas e outras historias relevantes como a xenética e a familia. O libre albedrío é primordial e innegociable.
Isto débese aos antigos principios inherentes de autonomía corporal, soberanía e liberdade de elección dos individuos. As decisións relacionadas coa saúde deben tomarse sempre en conxunto cun médico e deben estar libres de calquera coacción, ameaza, medo a represalias e, por último, pero nunca menos importante, basearse nunha divulgación de información imparcial. Con todo o que aconteceu durante os últimos 3 anos, pode o médico moderno do século XXI exercer libremente nunha sociedade democrática sen que o aluvión da burocracia lles pese? Noutras palabras, a pregunta que hai que facer é '¿Pode un médico hoxe ser médico?' Desafortunadamente, o veredicto elude a discusión e debería ser iniciado polo público. Eu digo 'Que os médicos sexan doutores'.
Este artigo é unha reedición dun artigo publicado orixinalmente aquí por Spectator Australia.
